Tranh cãi đánh vần 'vuông tròn' và sự phản hồi chậm chạp

09/09/2018

Tranh cãi đánh vần 'vuông tròn' và sự phản hồi chậm chạp

Nếu ngành giáo dục trả lời dư luận kịp thời, phụ huynh sẽ không tranh cãi nhiều như vậy.

Mấy hôm nay, dư luận cả nước tranh luận về phương pháp học giữa sách tiếng Việt 1 Công nghệ Giáo dục và sách giáo khoa đại trà. Tuy nhiên tôi thấy Bộ Giáo dục, cơ quan chịu trách nhiệm thì lại phản ứng hết sức chậm chạp. Đến hôm nay Bộ đưa ra quan điểm nhưng cũng rất mâu thuẫn. Các vị bảo phụ huynh có cái nhìn chưa đầy đủ về phương pháp mới, nhưng nếu phụ huynh muốn tham khảo thông tin chính thống thì hoàn toàn không biết tìm ở đâu, mà cóp nhặt mỗi chỗ mỗi tí, nên thành ra trào lưu "tròn tròn vuông vuông méo méo "... 

 

Đáng ra với trách nhiệm của mình, các vị cần soạn tài liệu chính thức cho tất cả phụ huynh có nhu cầu đều có thể tham khảo, tránh những tranh cãi không cần thiết.  Thiết nghĩ vấn đề cần làm bây giờ, là Bộ tổ chức hội thảo, mời các chuyên gia ngôn ngữ hàng đầu để góp ý, phản biện về phương pháp học mới có ưu nhược điểm gì so với phương pháp cũ.

Nếu thực sự nó có ưu điểm, thì cần dừng phương pháp đọc cũ, chuyển sang cách đọc mới,  nếu "có ưu có khuyết" thì cần sửa chữa và thống nhất cách đọc. Nếu không hợp lý thì dũng cảm thừa nhận và dừng chương trình lại. Không thể có chuyện như lãnh đạo Bộ phát biểu, là phương pháp này có hiệu quả, nhưng lại tạm ngừng mở rộng. Dứt khoát chỉ có hai khả năng, hiệu quả phải nhân rộng, không nhân rộng nghĩa là thừa nhận chưa hiệu quả lãnh đạo Bộ cũng giải thích là cho hiệu trưởng các trường tự quyết định chọn phương pháp Công nghệ hay truyền thống. Điều này hoàn toàn không đúng. Về giáo trình có thể khác nhau, tuỳ từng trường có quyền quyết định.

 

Nhưng bảng chữ cái, và cách đọc, cách ghép vần tiếng Việt thì chỉ có thể có một cách, thống nhất trên toàn quốc, không thể tồn tại hai cách đánh vần khác nhau song song. 

Dạy đánh vần k/c/q là 'cờ' và thái độ phê phán cái mới

Nhiều người phản đối vì họ đã quá mệt mỏi với những cải cách giáo dục?

 

Khi cách dạy đánh vần của sách Tiếng Việt 1- Công nghệ Giáo dục được lan truyền rộng rãi, tôi thấy nhiều người vội vàng buông lời chỉ trích mà không chịu suy xét thấu đáo vấn đề.

Nhà triết học Hegel từng viết: "Cái gì tồn tại thì hợp lý, cái gì hợp lý thì tồn tại". Và thực tế, cách dạy này của GS Hồ Ngọc Đại đã được triển khai 38 năm tại Hà Nội và nhiều tỉnh thành khác.

Nếu cách đánh vần này không hợp lý, tôi nghĩ nó đã bị giáo viên, học sinh đào thải từ 38 năm trước chứ không tồn tại đến bây giờ.

Còn nhớ, đề xuất cải cách "tiếng Việt" thành "Tiếq Việt" của PGS Bùi Hiền đã chết yểu ngay từ lúc còn nằm trên giấy? Bởi vì nó không hợp lý, và cái gì không hợp lý thì sẽ không thể tồn tại lâu được.

Quay trở lại vấn đề dạy phát âm c/k/q thành "cờ", phải chăng nhiều người đứng bên lề chỉ trích với tâm lý ngại thay đổi, ngại cái mới?

Đời sống ở nước ta hàng nghìn năm nay phần nhiều dựa vào chủ nghĩa kinh nghiệm, kiểu như "đói ăn rau, đau uống thuốc". Những điều này được thế hệ trước dạy cho thế hệ sau, cứ thế mà làm. Việc này vô tình dẫn đến tâm lý ù lỳ, ngại thay đổi, chậm thích nghi với cái mới.

Kiểu đánh vần "tí"- "tờ i ti sắc tí" có lẽ tồn tại từ thời mới mở các lớp bình dân học vụ khoảng năm 1945-1946. Khi ấy, đa số đồng bào ta đều mù chữ. Và có lẽ đây là cách dạy hợp lý nhất, dễ dạy nhất để mọi người đọc được chữ trong thời gian ngắn nhất.

Và nay, khi có một phương pháp dạy đánh vần mới, được nghiên cứu bởi các nhà khoa học có chuyên môn và đã được thực nghiệm trong thời gian dài thì mọi người cần có thái độ đúng đắn khi phản biện hoặc chỉ trích.

Không thể viện dẫn những bình luận cảm tính kiểu "khi xưa tôi học đánh vần kiểu khác", "chẳng lẽ tôi phải học lại lớp một" hay "tội cho các cháu lớp một bây giờ" để phê phán một công trình nghiên cứu khoa học được.

Phải chăng, nhiều người phản ứng vì họ đã quá mệt mỏi với những cải cách mà ngành giáo dục đã đưa ra trong những năm qua? Và niềm tin của họ đã vơi dần khi con em của mình được dạy những bài toán lạ, kiểu như: “Em có 5 ngón tay, em chặt bớt 2 ngón, hỏi còn mấy ngón?”.

Tôi nghĩ, phụ huynh có quyền nghi ngờ về những điều mà con em mình được dạy trong nhà trường, mọi ý kiến cần được nói ra. Nhưng những điều cần được nói này phải là những lời đóng góp để mọi thứ tốt đẹp lên, chứ không nên là những viên gạch đá được ném ra.


'Đấu tố' đánh vần c/k/q sẽ làm chùn bước tinh thần khoa học

Tôi cho rằng chúng ta nên sử dụng quyền bức xúc và chỉ trích của mình thật đúng đắn.

 

Thời gian chưa đến một năm, nhưng những thay đổi trong cách tiếp cận tiếng Việt làm dư luận dậy sóng hai lần. Một là cải cách "tiếng Việt" thành "Tiếq Việt"của PGS Bùi Hiền, hai là phương pháp đánh vần c/k/q phát âm là "cờ" của GS Hồ Ngọc Đại.

Tôi xin nói rằng, ở ta, đã từ lâu vinh quang của những phát minh thuộc về các nhà khoa học là hiếm. Người ta có thể tán dương, ca tụng một anh nông dân chế tạo máy phun thuốc trừ sâu, ca ngợi chiếc máy bay trực thăng tự chế của một lão nông, nhưng sẽ sẵn sàng chỉ trích kịch liệt những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học dù mình chưa hiểu hết về nó.

 

Tôi chưa thấy ai ở trường thực nghiệm lên tiếng chỉ trích chương trình của GS Đại cả. Dĩ nhiên, một nghiên cứu khoa học sẽ chứa đựng sự thiếu sót. Nhưng cũng không phải hoàn toàn là những thứ vứt đi. Cần thời gian và nhiều ý kiến xác đáng để dần dần bổ túc nghiên cứu này. Chứ không phải là những lời ném đá như thế.

Rất nhiều người chưa phân biệt được tên của chữ cái và tên phiên âm của chữ cái đó mà vẫn chỉ trích. Họ chuyền tay nhau câu hỏi hết sức ngô nghê: "Mỗi cạnh của tam giác CQK sẽ đọc là 'cờ cờ, cờ cờ, cờ cờ' à?".

Tôi cho rằng chúng ta nên sử dụng quyền bức xúc và chỉ trích của mình thật đúng. Vì nếu không, sự chỉ trích mù quáng của các bạn sẽ làm các nhà khoa học "ngại" công bố nghiên cứu của mình mà thôi.


Đánh vần c/k/q là 'cờ' đem lại nhiều rắc rối hơn là lợi ích

Những người đưa ra cách đánh vần này chưa chỉ rõ nó có ưu điểm gì hơn so với cách cũ.

 

Cải cách đánh vần lại gây ra một cuộc tranh luận lớn ở Việt Nam. Điều khiến người ta ngạc nhiên nhất là tại sao mọi chuyện trước giờ vẫn ổn mà lại phải cải cách.

Việc đánh vần ở tiếng Việt khá đặc biệt. Trong tiếng Anh, khái niệm "đánh vần" thực ra là đọc các chữ cái trong từ. Trong tiếng Trung, người ta cũng học nguyên chữ, nếu cần thì chỉ ra xem chữ đó nằm trong tổ hợp nào. Còn tiếng Việt thì đánh vần vừa là để chỉ ra các chữ cái, lại vừa là cách để chỉ ra các âm trong từ.

Cách đọc các chữ cái thì phải khác nhau, chứ mà c, k, q lại đọc cùng là "cờ" thì chịu. Còn đọc các phụ âm khi đánh vần lại là chuyện khác nữa. Như là "kh", "qu" thì không có trong bảng chữ cái nhưng lại là các phụ âm quan trọng.

 

Đánh vần là cốt để người học vừa biết mặt chữ cái, vừa biết tổ hợp nguyên âm nó thế nào. Trong tiếng Việt, các tổ hợp nguyên âm luôn được phát âm giống nhau. Như là tổ hợp "ân" thì lúc nào nó cũng sẽ là "ân". Trong khi đó, trong tiếng Anh, tổ hợp "ive" thì lúc là "i-v" như trong "expensive", lúc lại là "ai-v" như trong "five". Vì vậy "đánh vần" theo kiểu Việt trong tiếng Anh không khả thi.

Đặc thù của tiếng Việt là vậy. Việc đánh vần theo chữ quốc ngữ không rõ là có từ lúc nào, nhưng mà hàng chục năm nay nó vẫn ổn, tiếng Việt vẫn dùng được, và sự trong sáng của tiếng Việt đâu có mất đi đâu. Thậm chí bảng chữ cái cũng có một số cách đọc khác nhau. Cách đọc "mới" là a, bờ, cờ, còn cách đọc "cũ" là a, bê, xê. Các em học sinh học hình học đều biết tam giác A Bê Xê, nhưng cũng biết là bê thì đánh vần là "bờ ê bê", có sao đâu.

 

Những phản ứng tiêu cực của người dân trong việc cải cách đánh vần tới từ các lý do thực tế hơn các nghiên cứu ngôn ngữ học. Cha mẹ bao năm nay đã học đánh vần theo cách cũ, nay lại cải cách đánh vần, cha mẹ đâu có dạy con được. Thời buổi nay, con đi học lớp một đã phải biết đọc biết viết, chả nhẽ cha mẹ lại cũng phải đi học cải cách hằng năm để dạy cho con mình?

Ngôn ngữ là một khái niệm đặc biệt. Nó thuộc về con người nhưng cũng thuộc về tự nhiên. Ngôn ngữ có thể do một số người đặt ra rồi áp đặt vào người khác, như là chữ quốc ngữ, nhưng nó cũng có thể biến chuyển một cách tự nhiên cho phù hợp với thực tế, như là "máy bay" hay "airplane" chỉ mới sinh ra khi có máy bay.

Thay đổi ngôn ngữ, khi mang tính "áp đặt" như chữ quốc ngữ hay cách viết giản thể của tiếng Nhật, chỉ có thể thành công khi nó mang lại lợi ích rất lớn. Chữ quốc ngữ đơn giản hơn chữ Nôm, có thể dạy học đại trà, lại giúp người nước ngoài dễ học nên nó mới thành công, mặc dù do người nước ngoài "sáng tác" và phần nào là áp đặt thời Pháp thuộc.

 

Cải cách đánh vần lần này không đem lại lợi ích mà quá nhiều rắc rối. Cha mẹ không dạy đựơc con, các thầy cô lại phải đi học nâng cao, mà các cháu thì lại phải học "cờ cờ cờ" cho mấy chữ c, k, q.

Nhưng sau hết, các nhà ngôn ngữ học nên nhớ rằng ngôn ngữ thuộc về người sử dụng chứ nó không thuộc về các nhà nghiên cứu. Các nhà khoa học có thể nghiên cứu cách chim bay theo đàn nhưng họ đâu có đi dạy bọn chim bay thế nào.

Ngôn ngữ cũng mang tính chất tự nhiên, các nghiên cứu có thể thú vị và chỉ ra các điểm cần nâng cao để nó hiệu quả hơn, nhưng đem nó ra áp dụng cho cả dân tộc thì nó cũng giống như bắt chim bay theo kiểu khác, vừa buồn cười vừa không cần thiết.