Giúp học sinh phổ thông định hướng nghề nghiệp (P2)

22/08/2018

- Thưa Chú Dũng,
Cháu và gia đình đang phân vân giữa việc học ở Việt Nam và đi du học. Cháu thấy bên Anh có chất lượng đào tạo rất tốt nhưng chi phí cao quá. Liệu có giải pháp nào để cháu có thể đi du học mà vẫn tiết kiệm chi phí hay không?
 (Trần Thị Vinh, 18 tuổi, Hà Nội)

- Ông Lê Tuấn Dũng:

Học đại học tại Anh đương nhiên có chi phí rất cao, tối thiểu khoảng 75.000 bảng Anh cho 3 năm học, đã bao gồm học phí và chi phí sinh hoạt. Bạn hoàn toàn có thể học chương trình cao đẳng BTEC quốc gia Anh tại Việt Nam, sau đó liên thông vào chương trình năm cuối đại học tại Anh.

Nếu theo mô hình này, bạn có thể tiết kiệm 1/3 chi phí. Thực tế chỉ ra rằng đã có trên 4.000 sinh viên Việt Nam trong 10 năm qua đã hoàn thành chương trình đại học Anh bằng con đường BTEC. 

- Em học ngành thiết kế, tuy nhiên em thấy em chưa tự tin lắm với nghề này. Cho em hỏi có cách nào để em biết được em thật sự phù hợp với ngành này không các thầy cô ạ. (Nguyen Thi Thu Hong, 22 tuổi)

- Bà Lê Thị Hồng Hạnh:

Chào em,

Ngành thiết kế nói chung điều đầu tiên đòi hỏi em phải là một người yêu thích, có óc sáng tạo, sự đam mê, thích khác biệt và thay đổi. Thông thường ngành này phù hợp với các em đang học khối C, D và H. Trong ngành thiết kế cũng chia ra nhiều mảng nhỏ như: thiết kế đồ họa, thiết kế mỹ thuật đa phương tiện, thiết kế thời trang... Đây được xem là một ngành đa dạng cho sự lựa chọn.

Để có sự quyết định tốt nhất, bản thân em nên chủ động tìm hiểu thông tin cụ thể hơn về từng mảng trong ngành thiết kế và tham gia vào các chương trình tư vấn, cũng như lắng nghe những ý kiến từ các chuyên gia và những người có kinh nghiệm đi trước.

Điểm đặc biệt là bạn nên chọn những ngành nghề nào đang có cơ hội nghề nghiệp lớn trong tương lai và thiết kế đồ họa quốc tế đang là một trong những ngành nghề có nhu cầu tuyển dụng rất lớn.

- Chào thầy Dũng. Xin hỏi sau khi em học xong BTEC ở Hà Nội, em có thể liên thông lên trường đại học nào bên Anh? (Hoàng Thị Hoà, 19 tuổi, Hà Đông, Hà Nội)

- Ông Lê Tuấn Dũng:

Em có thể liên thông vào chương trình đại học năm cuối tại trên 60 trường đại học ở Anh.

Em có thể tham khảo thông tin tại website chính thức của Pearson. Một số trường có nhiều học sinh Việt Nam liên thông là Đại học Sunderland, West of England, Greenwich, Bedfordshire, Huddlefields, Coventry, Sheffield...

- Gửi thầy Hiếu, em đang học trường Đại học Ngoại thương TP HCM, tuy nhiên học đến năm thứ 2 em cảm thấy nặng nề và áp lực quá. Em đam mê thiết kế đồ họa, liệu em có nên bỏ Ngoại thương để học thiết kế hay nên học song song cả 2 trường? Em cảm ơn ạ. (Trần Nguyên Hạnh, 20 tuổi, Hồ Chí Minh)

- Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Khắc Hiếu:

Chào bạn,

Việc đầu tiên, bạn phải xác định xem ngành đang học ở Đại học Ngoại thương chỉ là áp lực hay thật sự không phù hợp với khả năng của em và em cũng không hứng thú. Nếu em thích, em hợp nhưng chương trình quá khó, em phải đổi mới phương pháp học thông minh hơn bằng cách hỏi thầy cô, học hỏi các bạn "ngôi sao" trong lớp.

Nếu em không thích hoặc không hợp, em nên cân nhắc có nên chọn ngành đang học như  một kế sinh nhai chỉ để kiếm sống chứ không phải đam mê hay nên "làm lại từ đầu". Nếu gia đình khó khăn, hãy học tiếp để kiếm sống rồi khi đã ổn định sẽ tìm đến đam mê sau.

Nếu gia đình có điều kiện, em hãy thi lại hoặc xin  học lại bằng phương án xét tuyển học bạ không cần phải thi. Hiện tại, có nhiều trường chỉ xét tuyển học bạ hoặc đầu vào rất rộng mở. Riêng chuyên ngành thiết kế đồ họa, có trường Cao đẳng Anh quốc FPT BTEC học chương trình đồ họa nước ngoài không cần thi tuyển, học phí khoảng 13 triệu một học kỳ (tổng cộng 6 học kỳ).

Nếu học lực tốt mới nên học hai trường, riêng em học một trường đã mệt, phân tán sức lực làm hai cuối cùng không nghề nào giỏi cả sẽ khó thành công: "một nghề cho chín còn hơn chín nghề'.

Chúc em tìm ra phương án tối ưu.

- Thưa ông Dũng. Tôi có định hướng cho con đi du học tại Anh nhưng chi phí hơi cao. Được biết tổ chức Edexcel cũng có chương trình ngay tại Việt Nam đào tạo sinh viên, sau đó có thể liên thông lên năm cuối các trường đại học trên thế giới. Liệu chương trình đó có đảm bảo chất lượng như ở bên Anh hay không và nên đi hướng nào cho chính xác? (Vũ Mạnh Lực, 50 tuổi, Cao Bằng)

- Ông Lê Tuấn Dũng:

Chương trình thực hiện tại Việt Nam có cùng nội dung đào tạo và văn bằng có cùng giá trị pháp lý với văn bằng cấp cho sinh viên học tại Anh. Chương trình có quy trình đảm bảo chất lượng kép và được kiểm định độc lập bởi các cơ quan kiểm định giáo dục Anh hằng năm.

Tùy vào khả năng tài chính của gia đình, hướng hoàn thiện đại học Anh thông qua cao đẳng quốc gia BTEC tại Việt Nam cũng có thể là một lựa chọn cho gia đình. 

- Tính tình của em trước giờ là ít nói, ít giao tiếp, nhìn chung rất ít các mối quan hệ. Nhưng em cũng không thích là việc một mình, suốt ngày tiếp xúc với máy mốc, giấy tờ mãi. Vì thế thay vì học thiết kế đồ họa hay công nghệ thông tin thì em chọn ngành quản trị kinh doanh. Em nghĩ việc giao tiếp mình có thể từ từ học hỏi được và rồi cũng sẽ quen thôi. Hơn nữa việc giao tiếp sẽ giúp em lanh lợi hơn và học hỏi được nhiều điều hay, bổ ích hơn từ mọi người xung quanh. Tuy nhiên em vẫn không chắc chắn lắm về quyết định của mình. Vậy nên em mong các chuyên gia tư vấn giúp em xem thử em thích hợp với nghề nào nhất, vì sao và nếu em nhất quyết học quản trị kinh doanh thì sẽ gặp những khó khăn thử thách gì trong quá trình học, làm việc hơn nữa em cần phải trang bị cho mình những gì để dối mặc với những thứ ấy?
Em xin chân thành cảm ơn các chuyên gia ạ!
 (Mai Thân Diệu Duyên, 18 tuổi, PleiKu-Gia Lai)

- Bà Lê Thị Hồng Hạnh:

Chào em,

Tôi rất hiểu những nỗi niềm mà đang em đang gặp. Tôi nghĩ rằng bất cứ bạn trẻ nào trong độ tuổi như em cũng đều trải qua giai đoạn này trong đời. Bởi đây là thời điểm quan trọng được xem là bước ngoặt lớn, quyết định tương lai. Việc em không tự tin trong giao tiếp là điều dễ hiểu bởi ở độ tuổi này em đang được bảo bọc của gia đình và sẽ cảm thấy rất khó khăn khi hòa nhập vào một cộng đồng lớn. Tuy nhiên, khi em vượt qua được thời gian đầu này và gặp được môi trường đào tạo tốt chắc chắn em sẽ cảm thấy tự tin hơn và theo đuổi được ngành nghề mà em đã chọn. Và một khi em đã chọn ngành quản trị kinh doanh thì em phải quyết tâm theo đuổi đến cùng để đạt được những kết quả tốt về sau.

Trên bước đường sắp tới của em sẽ có nhiều thử thách, nhưng em yên tâm, trường học sẽ luôn luôn có các chuyên gia cùng giảng viên và cán bộ quản lý theo sát để hướng dẫn, chỉ bảo em trong suốt quá trình học tập và rèn luyện. Điều quan trọng lúc này là em nên chuẩn bị cho mình một tâm lý vững vàng, sự cố gắng, quyết tâm để đạt được thành công trong tương lai.

- Chào thầy Dũng. Năm nay em trai tôi thi tốt nghiệp THPT và đã đăng ký học tại trường BTEC FPT. Theo thầy, em cần trang bị những kiến thức gì cho việc học tại BTEC sắp tới? (Nguyễn Tường Vi, 26 tuổi, Tam Nông, Phú Thọ)

- Ông Lê Tuấn Dũng:

Chào bạn. Bởi chương trình có ngôn ngữ giảng dạy, thi cử hoàn toàn bằng tiếng Anh nên năng lực về ngôn ngữ là quan trọng nhất. Với yếu tố này, việc hoàn thành chương trình BTEC là hoàn toàn khả thi. 

- Chào thầy Hiếu, năm nay tôi có con thi tốt nghiệp, chỉ còn ít ngày nữa cháu sẽ thi. Theo thầy Hiếu tôi cần trang bị cho con như thế nào để con tự tin khi đi thi?(Nguyễn Thị Xuyến, 40 tuổi, HCM)

- Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Khắc Hiếu:

Chào chị,

Đến mùa thi, cả thí sinh lẫn phụ huynh đều bắt đầu bước vào mùa căng thẳng. Để mình trở thành một liều thuốc bổ cho con trong giai đoạn cam go này, cha mẹ có thể tham khảo các hành động sau đây:

3 điều phụ huynh cần tránh

* Một là “hăm he” gây áp lực cho con. Đôi khi chúng ta nghĩ cần phải làm như thế để cho con có động lực chăm chỉ dùi mài. Kết quả là nhiều học sinh trong đầu luôn ám ảnh “Lo cho ăn học 12 năm trời, kỳ này mà thi rớt thì đừng có trách!” hay “kỳ này mà không đậu thì đi lấy chồng, không học hành gì nữa cả”. Sự oằn mình gánh nặng kỳ vọng của mẹ cha khiến trẻ mất khả năng tập trung, dễ rơi vào trạng thái lo âu trầm cảm.

* Hai là thờ ơ để trẻ tự bơi. Chúng ta nên nhớ, trong những lúc căng thẳng, tâm lý, trẻ cần sự chia sẻ và đồng cảm từ ai đó để vơi đi phần nào áp lực mình đang nặng đeo mang.

* Ba là quan tâm không đúng cách. Nhiều cha mẹ chăm chút cho con từng li từng tí, hỏi han sít sao, đồng hành mọi lúc mọi nơi. Điều đó khiến các sĩ tử nhiều khi cảm thấy phiền phức và vô tình bị ám thị rằng kỳ thi này là một cái gì đó rất ghê gớm.

5 điều phụ huynh có thể làm, giúp con tự tin, thoải mái, lạc quan

* Một là “đả thông tư tưởng” cho con. “Cha mẹ yêu con chứ không phải yêu điểm của con, vì vậy việc thi đậu hay chưa đậu không phải là số một mà quan trọng là con có thi hết mình hay chưa”. Cha mẹ mong con làm hết sức mình nhưng cũng “mở” cho con một cánh cửa, một lối thoát, cho con được “quyền” không đậu nếu như khả năng con chưa tới.

* Hai là trở thành “lò sưởi” cho con. Hãy làm những hành động đơn giản thôi nhưng ấm áp:

- Sáng dậy sớm cùng con, nấu một bữa ăn sáng cho cô cậu nhỏ.

- Dọn dẹp nhà cửa ngăn nắp, sửa lại cái đèn cho đủ sáng, nhắc mấy đứa nhỏ mở nhạc bé bé cho anh hai, chị hai của con học bài.

- Bàn học của con lúc này có thêm cái bình hoa thơm thơm hay dĩa trái cây nhỏ nhỏ.

- Thỉnh thoảng ghé qua thăm hỏi: “Sáng giờ mệt không con? Uống ly sinh tố mẹ để trong tủ lạnh ấy!”.

Những hành động đơn giản thế thôi có thể khiến trẻ cảm động. Đó là cách “bơm vitamin” tốt nhất cho tinh thần của con.

* Ba là giúp con “tỏa sáng” qua… nhà bếp! Một tinh thần minh mẫn nằm trong một cơ thể tráng kiện. Nên nấu những món ăn bổ dưỡng, bổ sung trái cây và vitamin, thỉnh thoảng cho con chọn thực đơn mà nó yêu thích. Sau những buổi vắt óc căng não thì không gì bằng những bữa ăn hấp dẫn. Ăn là một cách để "massage não", ăn ngon là cách giảm stress tuyệt vời.

* Bốn là chia nhỏ áp lực. Hãy chủ động tạo các cơ hội nghỉ ngơi cho con để chúng “sạc pin” lại sau từng chặng ôn luyện. “Cả gia đình chúng ta chiều nay cùng nhau đi bơi nhé!” hay cứ cuối tuần ba mẹ con dắt díu nhau đi ăn tối vui vẻ bên ngoài. Hơn nữa, sự vận động thay vì “dán chặt” liên tục trên ghế sẽ giúp cơ thể được “bôi trơn” và tinh thần tỉnh táo sảng khoái. Đừng để trạng thái học hành căng thẳng kéo dài bất tận như một sợi dây dừng sắp đứt mà hãy chia nhỏ nó ra vừa phải.

* Năm là cha mẹ hãy làm “thiên thần hộ mệnh từ xa”, tức là giám sát từ xa để phát hiện kịp thời những biểu hiện tâm lý bất thường. Nếu con bạn có một hoặc nhiều dấu hiệu dưới đây, các em có thể đang cảm thấy quá tải và cần được hỗ trợ nhiều hơn như:

- Tự nhốt mình quá lâu

- Khóc bứt rứt một mình

- Trằn trọc khó ngủ

- Tính tình trở nên cáu kỉnh khác lạ hay ủ rũ bất thường

Gặp những trường hợp như vậy, phụ huynh nên hỏi han để con có thể tâm sự những bức bối trong lòng, nếu nặng có thể cho con đi kiểm tra tại bác sĩ tâm thần, đề phòng trường hợp các em bị những sang chấn tâm lý.

Ngoài ra, cha mẹ còn nên để ý nhằm tránh việc con bị phá vỡ cân bằng sinh học. Sử dụng trí não quá sức và thời tiết nắng nóng có thể làm suy kiệt thể chất, đặc biệt khi trẻ phá vỡ lối sống sinh hoạt thường ngày như không ngủ đủ hoặc thức quá khuya dậy quá trễ, ăn uống thất thường không theo giờ giấc, học đến mức mặt mày tái xanh tái xám… vốn hay xảy ra những ngày gần đến kỳ thi. Tuyệt đối đừng để con có tư tưởng “Hy sinh tất cả cho ngày thi!”. Tự diệt sức khỏe cũng có nghĩa là “tự nguyện rớt”.

Bạn có thể thưởng cho con vài phần thưởng “bự bự” để khuyến khích tinh thần con cái. Nhưng phần thưởng lớn nhất dành cho chúng trong giai đoạn cam go này là việc nhận ra rằng cha mẹ rất yêu thương mình và luôn bên cạnh những khi mình cần nhất. Hãy biến mùa thi thành một mùa cơ hội cho sự quan tâm để đốt lên ngọn lửa gia đình.

- Em nghe nói BTEC là một chương trình chuẩn của Anh Quốc. Vậy khả năng liên thông lên các trường đại học của Anh thế nào và sinh viên có phải trải qua thêm một kỳ thi nào nữa không? (Lê Trọng Vinh, 17 tuổi, Hà Nội)

- Ông Lê Tuấn Dũng:

Với văn bằng cao đẳng quốc gia Anh BTEC, bạn hoàn toàn có khả năng liên thông vào các chương trình đại học năm cuối tại Anh có cùng chuyên ngành và không phải trải qua bất cứ một kỳ thi nào khác.

Điều kiện cần và đủ là bằng tốt nghiệp BTEC và chứng chỉ IELTS 6.5 hoặc tương đương. 

- Thưa thầy Hiếu, sắp thi THPT và đại học rồi, em rất lo mình trượt đại học sẽ làm gia đình buồn. Liệu em còn có thể có phương hướng nào khác mà vẫn có cơ hội được học đại học hay trường cao đẳng nào đó phù hợp với sức học của mình? Điểm tổng kết của em chỉ được 6,0 thôi. Em cảm thấy rất áp lực. (Nguyễn Lan Anh, 33 tuổi, Hai Phong)

- Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Khắc Hiếu:

Chào bạn,

Cách 1: làm đề thi thử các năm trước xem mức điểm mình có thể đạt được, sau đó tìm kiếm các trường có điểm chuẩn thấp hơn khoảng 1-2 điểm để nộp nguyện vọng. Ngày 15/7, em hoàn toàn có thể điều chỉnh nguyện vọng sao cho phù hợp với sức của mình nhất hoặc với điểm tốt nghiệp THPT mà em có trong năm nay.

Cách 2: chọn các trường chỉ xét tuyển học bạ, không thi tuyển, đặc biệt các trường đại học tư, cao đẳng nghề hoặc trung cấp chuyên nghiệp đầu vào rất rộng mở với nhiều mức học phí từ thấp đến cao để em lựa chọn.

Ngoài ra, còn nhiều trường cao đẳng và trung cấp khác, hãy chịu khó tìm kiếm trên internet và các website tư vấn tuyển sinh từ nay cho đến 15/7 để quyết định kịp thời em nhé.

- Tôi lo lắng nếu như con tôi theo học BTEC thì chính thức văn bằng BTEC HND được cơ quan nào tại Việt Nam công nhận? Và văn bằng này tương đương với hệ đào tạo nào tại Việt Nam? (Hương Trà, 46 tuổi, Hà Nội)

- Bà Lê Thị Hồng Hạnh:

Chào bạn,

Văn bằng BTEC HND là viết tắt của BTEC Higher National Diploma (Văn bằng cao đẳng quốc gia Anh), có giá trị tương đương với bằng GCSE (cấp độ 1-2), A Level (cấp độ 3) và bằng đại học (cấp độ 4-7). Với bằng cấp BTEC HND level 5, sinh viên có thể học cao hơn vào các trường đại học, đồng nghĩa với việc tương đương với năm thứ 2 trong chương trình đại học 3 năm tại Anh và cao đẳng chính quy tại Việt Nam.

Hiện có hơn 700 trường đại học Anh, Australia, Mỹ tại Việt Nam nhận chuyển tiếp vào năm cuối từ BTEC HND. Sinh viên sau khi tốt nghiệp sẽ được nhận vào làm việc tại các doanh nghiệp trong và ngoài nước.

- Ngày nay có nhiều cơ sở đào tạo các chương trình nghề quốc tế. Vậy nếu theo học, khi tốt nghiệp có thể xin được việc làm ngay và liệu có thể theo nghề ngay được không? Xin bác Dũng giải đáp cho cháu. (Trần Thu Thảo, 18 tuổi, Da Nang)

- Ông Lê Tuấn Dũng:

Vấn đề cần phải lưu ý là chương trình nghề bạn muốn theo học có được công nhận bởi các trường đại học nước ngoài và các hiệp hội nghề nghiệp quốc tế hay không. Điều này quan trọng không chỉ cho công việc tương lai của bạn mà còn là các cơ hội liên thông lên các bậc học cao hơn như đại học hay thạc sĩ. 

Doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam đang đối diện với các áp lực nặng nề bởi tình trạng thừa thầy thiếu thợ. Đi theo hướng nghề đang là một xu thế tốt thay vì theo đuổi bậc đại học truyền thống. 

- Chào thầy Hiếu, em năm nay thi tốt nghiệp THPT ạ, mỗi kỳ thi em đều rất run và làm bài không được tốt trong khi lực học của em có thể làm được, theo thầy em cần phải trang bị kiến thức tâm lý như thế nào để đỡ bị run cho kỳ thi tới ạ? Em cảm ơn thầy. (Nguyễn Văn Minh, 19 tuổi, Gia Lam, Hà Nội)

- Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Khắc Hiếu:

Chào em,

Thường chúng ta run là do trí tưởng tượng hù dọa, ta hay hình dung cảnh đề khó, thi rớt, cha mẹ la mắng và cảnh thất nghiệp... rồi tự cảm thấy sợ hãi.

Em hãy làm ngược lại, hãy "bơm vitamin" cho tinh thần bằng cách nghĩ đến môn mà em cảm thấy tự tin nhất, nhớ đến kiến thức mà em nắm chắc nhất, nghĩ đến loại bài tập mà em chắc chắn sẽ có điểm hoặc nghĩ đến người sẽ luôn ủng hộ em dù kết quả thi có như thế nào đi chăng nữa...

Ngoài ra, mỗi lần run, em hãy uống một ngụm nước giống như nuốt nỗi sợ vào trong. Em có thể cắn hoặc nhai cái gì đó cũng là cách để trấn an não. Hít thật sâu và xắn tay áo để sẵn sàng "chiến đấu" với đề thi.

Ngoài ra, đề thi khó là khó chung với cả triệu thí sinh. Cả triệu người cũng run như mình chứ mình không phải là người duy nhất lẻ loi.

Đặc biệt, nếu các nguyện vọng được điều chỉnh lại cho vừa sức, em sẽ tự tin vì nắm chắc 7, 8 phần thắng trong tay với nguyện vọng đó.

Hãy tham khảo thêm 15 cách để lấy bình tĩnh dành cho thí sinh ở những câu trả lời trước em nhé.

Chúc em "xắn tay áo" sẵn sàng bước vào kỳ thi.

- Chào thầy Dũng

Em là sinh viên trường Giao thông vận tải. Em muốn sang BTEC để học lại ngành công nghệ thông tin. Tiếng Anh của em không tốt em có học được không?  (Đào Mạnh Hoàng, 20 tuổi, Hà Nội)

- Ông Lê Tuấn Dũng:

Sinh viên BTEC được đào tạo hoàn toàn bằng tiếng Anh. Vì vậy, nếu ngôn ngữ chưa tốt, em có thể tham gia đăng ký học tiếng Anh một hoặc hai học kỳ trước khi vào chương trình chính thức. Việc này phụ thuộc vào năng lực ngôn ngữ hiện tại của em. 

Dù em theo đuổi ngành nghề nào trong tương lai, ngoại ngữ luôn luôn là yếu tố quan trọng. Đây là lợi thế học tập, giúp em truy xuất các nguồn tài nguyên tri thức và cũng là lợi thế cho công việc sau này.

- Làm sao để có thể có phương pháp học hiệu quả để vừa ôn thi THPT Quốc gia 2017 lại có thể tiếp tục ôn thi kỳ thi đại học, cao đẳng ngay sau đó? Em rất lo phạm vi thi đại học, cao đẳng quá rộng và lan man khiến em không biết phải tập trung ôn thi vào đâu. (Thanh Tùng, 16 tuổi, Hồ Chí Minh)